तिची कथा

'धबधब्याखाली दहा वाजता. Belated celebration..' इतका तूटक निरोप कोणी देत का? पण या मन्याच सगळं असच असत. मोजकच बोलणार आणि नेमकच बोलणार. बर जमत याला अस नाहीतर मी, अघळपघळ. एका वाक्यातल्या उत्तराकरताही अख्ख पानभर खरडणार. बरं निरोप धाडलान तसं उत्तरही ऐकून जायच ना माझं? ते नाही. पलट निरोपाची काही सोयच नाही. स्वत: जाऊन उभा राहील तिथे डॉट दहाला. प्रॉब्लेम माझाच आहे. त्यात इतर कोणता दिवस असता तर ठिक होतं. आज जमवायच जरा कठीणच आहे. घरात पाहुणे जमलेत. बाबा तिकडे बाहेर हॉलमधे
 व्यवस्था बघतायत. आईला आज किचन पुरुन उरणार आहे. पिंट्याची एकट्याची धावपळ सकाळपासून, आई म्हणे अरे जरा दूधवाल्याला फोन कर आणि दोन दिवस जास्तीच दूध टाकायला सांग. बाबा म्हणे, पिंट्या गुरुजींना फोन कर. सामानाची यादी चेक कर.  मी आपली घरात एका कोपऱ्यात बसून आहे. मला तिथून उठून जायची परमिशन नाहीये किमान पुजा होई पर्यंत तरी. सोवळ ओवळ एरव्हीही असतच आजीच पण आता जरा जास्तच काक नजर तिची सगळ्यांवर. आई दिव्यात तेल घालायला आली तेव्हा तिचा उजवा डोळा लवतोय का बघायची उगीचच इच्छा झाली. तितक्यात सुमाक्काने आईला हाक मारली. "मावशी या दोन दिवसाच्या भाज्या निवडून ठेवल्यात. निघू मी?" म्हणत आईच्या चहा तरी घेऊन जा या वाक्यावर मानेनेच नको म्हणत आजीने टोकायच्या आत निघूनही गेली. आजीच्या तावडीत सापडती तर वाटच होती तिची हे गो काय नखरे केस बांधून ना कराव काम अस वर ऐकाव लागल असत तिला. पण आज ती होती म्हणून आईला मदत तरी होत होती. माझा इथे बसून काहीही उपयोग होण्यासारखा नव्हता तसाही.  पण इथून निघायचीही परमिशन नव्हती. हे सगळ मन्याला सांगायच होतं पण
आहे कुठे तो इथे?तो जाऊन बसला असेल तिथे धबधब्याखाली.

समोर असता तरी म्हणाला असता "ना माझा विश्वास आहे या सगळ्यावर ना माझ्या घरच्यांचा"
विश्वास तर माझाही नव्हता रे पण तरी का कोण जाणे पाय निघत नाहीये इथून. पहिल्यांदाच ऐकाव वाटतय घरच्यांच. कोपऱ्यात बसून का होईना पण हे सगळं  बघाव वाटतय.
पण हे सगळं बोलायला भेटायला तर हवा तो. तो तर आत्तापर्यंत पोहोचला असेल तिथे धबधब्याखाली.
नेहमीची सवय आहे हि त्याची. त्यादिवशीही असच केल त्याने. एक sms तेव्हढा केला हा असाच आजच्यासारखा 'धबधब्याखाली १० वाजता see u - love'

त्याला आमची प्रपोज ॲनिव्हर्सरी त्याच स्पॉटला साजरी करायची होती जिथे त्याने प्रपोज केलं होतं.

पावसाने जोर धरला होता आई म्हणाली होती नको बाहेर पडूस आज. जीव घाबरा होतो अशा पावसाने त्यात उजवा डोळा फडफडतोय सकाळपासून.
आई ग कसल्या अंध्रश्रद्धा बाळगून आहेस म्हणत हसून आलेच जाऊन म्हणत निघाले ॲक्टिव्हा घेऊन.

दोन गल्ल्यापुढे मन्याला पिक अप केलं. पाऊस वेड्यासारखा कोसळत होता. मन्या माझ्या कानात काहीतरी बोलत होता. काहीतरी इंटिमेट असं. पावसाच्या आवाजात शब्द नीट कळत नव्हते. धबधबा आता अगदी जवळ आला होता. समोरच्या उजव्या वळणावरुन एक अर्धा किलोमीटर आत गेलं कि आलाच धबधब्याकडे जाणारा रस्ता. उजव्या वळणावर गाडी व्यवस्थित इंडीकेटर देऊन वळवली मात्र समोरुन एक ट्रक इतक्या झपकन आला कि धस्स झालं एकदम. तिथेच थांबाव लागलं. गाडी स्किड झाली. ट्रकवाला आमच्या समोरुनच पळून गेला. बऱ्याच वेळाने त्या रस्त्याला गाडी आल्यावर मदत मिळाली. आमचं सेलेब्रेशन अर्धवटच राहिलं. तेच साजर करायला तो  भेटायचा निरोप. मन्या जाऊन पोहोचला असणार खात्रीने. पण मी कशी निघू इतक सगळ होऊन गेल्यावर आई बाबांना न सांगता ते हि माझ्याच दहाव्याची तयारी सुरु असताना. मी नाही निघू शकत. सगळं आटपेपर्यंत, गुरुजी असेपर्यंत, आईचे अश्रू सुकेपर्यंत.. पिंट्या कर्ता होई पर्यंत. 

सावली

"काय गं थकलेली दिसत्येस आज फार? खूप हेक्टीक दिवस होता का?" घरात आल्याआल्या प्रतिमाच्या प्रश्नावर सावलीने नुसतच "ह्म्म" असा त्रोटक रिप्लाय दिला त्यावरूनच प्रतिमाने ओळखलं, "आज स्वारी गंभीर दिसते आहे."

"मग, आज जेडीची काय नवीन खबरबात?" एकीकडे कॉफी घेताना, मुद्दामच गंभीर विषय टाळत प्रतिमाने हलक्याफुलक्या विषयाने सुरुवात केली.

"जेडी? अरे बाप रे! तो तर एक अजबच माणूस आहे. आज नवीन माहिती कळली त्याच्याबद्दल. फेसबूकवर या प्राण्याची म्हणे फेक प्रोफाईल आहेत आणि मायबोलीवर तर ३ डुप्लिकेट आयडी."

"काय करतो काय इतक्या सगळ्या प्रोफाईल्सचं? कसं मॅनेज करतो?"

"काही नाही गं. नुसता ढोल बडवत असतो, फेसबूक फ़्रेन्डलिस्टमधे इतके मित्र आहेत, अन् ब्लॉग पोस्टवर आज इतक्या कमेन्ट्स पडल्या... फालतूपणा नुसता!."

"सावलीऽ हाच सगळी प्रोफ़ाईल्स आळीपाळीने वापरून कमेन्ट्स करत नसेल कशावरून?"

"हं... शक्य आहे. माझा तर त्याच्यावर काडीचाही विश्वास नाही. तोच काय, कुणावरच नाही."

हे शेवटचं ‘कुणावरच नाही’ म्हणतानाचा तिचा आवाज काळजात कळ देऊन गेला.

"काय होतय नक्की?" हीच ती योग्य वेळ म्हणत प्रतिमाने मुद्द्याला हात घातला.

“आमच्या काळजीवाहू ताईसाहेबांचा फोन येऊन गेला. या जागेचं काहीतरी करायला हवं म्हणे. आईला जाऊन सहा महिने होतील आता. इतक्या महिन्यांत माझ्या एकटेपणाची काळजी नाही वाटली आणि आता मी माझीच कंपनी एन्जॉय करायला शिकल्यावर आला हिला पुळका! माझा आता तिच्यावरही विश्वास नाही. जगात कुणावरही नाही, तुझ्याशिवाय. मला फक्त तुझी सोबत पुरे आहे. तू रहाशील ना सोबत कायम?" सावलीने हात पुढे करून विचारलं.

तिच्या हाताला आरशातल्या प्रतिमानेही हात लावला तेव्हा कुठे सावली जरा रिलॅक्स झाली. या सगळ्या गडबडीत गार झालेली कॉफी संपवली आणि मग सावली, प्रतिमाला एक स्मितहास्य देत कप घेऊन स्वयंपाकघराकडे वळली; नेहमीप्रमाणे तिच्या एकटीसाठी कुकर लावायला...

गोष्ट तिची त्याची

काल आपला लेक विचारत होता, "आ‌ई, तुमचं लव्ह मॅरेज की अरेन्ज? बाबाने प्रपोज केलं की तू?"

म्हंटलं आम्ही कोणीच नाही प्रपोज केलं. तर म्हणे असं कसं शक्यय?. आता त्याला तुच सांग तुझ्या भाषेत.

तुला आठवतय? आपण पहिलीत होतो. माझ्या हाताला गॅदरींगसाठी आळता लावला होता. तो ओला होता म्हणून आ‌ई म्हणाली होती की, “इथे तिथे हात नको लावूस नाहीतर डाग जाणार नाहीत.” मला तो आळता सुकवायची घा‌ई झाली होती, तेव्हा तू तुझी लाडकी टेबलफ़ॅनच्या समोरची जागा माझ्यासाठी रिकामी करुन दिली होतीस.

आणि ४थी मधली गोष्टं आठवतेय? परिक्षा संपली की आपल्याला पेप्सिकोला मिळायचा या प्रथेप्रमाणे तुझे बाबा आपल्या सगळ्यांसाठी पेप्सिकोला घेऊन आले होते. तुला खुप आवडायचा ना? पण टॉन्सील्सने खूप हैराण झाले होते मी म्हणून काकांना अगदी चार चार वेळा सांगितलं होतं, माझ्या वाटणीचाही पेप्सिकोला तुलाच द्यायला नाहीतर त्यावर तुझ्या धाकट्या बहिणीचा चिंगीचाच डोळा होता आणि संध्याकाळी काकी आमच्या आ‌ईला सांगत होत्या, "आज चिंगीची चंगळ झाली. तिला ३ पेप्सीकोले मिळाले."

माझ्या काही तपासण्या करायच्या होत्या. त्याकरता संध्याकाळनंतर काहीही खायचं-प्यायचं नव्हतं. तपासण्यांना वेळ लागला होता आणि ते १४-१५ तास तू ही माझ्यासोबत उपाशी राहीला होतास.

तुला आठवतं एका उन्हाळी सुट्टीत फ़ास्टर फ़ेणेने भारावून जाऊन मी त्या पुस्तकांची पारायणं केली होती आणि मग त्यावरची मालिका सुरू झाल्यावर तर त्यातला फ़ास्टर फ़ेणे नंबर एक आवडता हिरो म्हणून जाहीर केलं होतं मी. किती राग यायचा तुला प्रत्येक वेळी त्या फ़ास्टर फ़ेणेचा? मोठ्या घुश्यात सांगितल होतस मला, “याच्या पेक्षा चांगली गोष्टी लिहेन तुझ्यासाठी.” इतकं हसायला आलं होतं मला तुझा आवेश बघून. अजून पर्यंत वाट बघतेय मी तुझ्या गोष्टीची. कधी लिहीशील? आता हसशील ना या प्रश्नाने रोजच्यासारखा?

लब्बाड आहेस तू. बाकीच्यांसमोर पण दाखव की रे जरा हे हसू. त्यांना उगाचच वाटतं तू कधी बाहेरच येणार नाहीस कोमातून.

टिल डेथ डू अस अपार्ट..

"हा

य! आज ऑनला‌ईन..? अभीची ना‌ईट शिफ्ट आहे वाटतं! ;-)"

आज जरा कुठे एफबी वर फोटो अपलोड करायला आले तर तेवढ्यातल्या तेवढ्यात स्मिने पिंग करत विचारलंच.

"अगं बाई फोटो अपलोड करायला आलेय इथे. लास्ट मंथच्या ट्रेकचे. बघा आणि ला‌ईक करा".

"गाणी पण ऐकतेय 'अभीज कलेक्शन'", मी रिप्लाय टाईप करून पुन्हा कामाला लागले.

तेवढयात तिचा रिप्लाय आला, "मी मिऽऽऽऽऽऽऽस करतेय :भ्याऽऽऽऽ: बाय द वे कुठे गेला होतात? आपला ग्रूप?"

"पेबला. माझ्या ऑफिसचा ग्रूप. सु होती आम्हा दोघांबरोबर "

"सु आपली सु? सुदिप्ता?" तिने चकित हो‌ऊन विचारलं.

"दुसरी कोण सु आहे इथे?" मी म्हटलं खरं पण तिला आश्चर्य वाटणंही स्वाभाविकच आहे म्हणा. सुदिप्ता तशी कमीच असते आजकाल आमच्यात. एकतर ग्रूपमध्ये ती सोडली तर बाकी सारे संसारी जीव. एकत्र भेटल्यावर थोड्याच वेळात गप्पा संसार ट्रॅकवर घसरतात आणि ती एकटी पडते. तिने विषय बदला, बो‌अर झाले म्हणून तगादा लावलाच तरी कोणी ना कोणी तिला मस्करी मस्करीत ऐकवतंच "मग कर लग्न नि ये आमच्या ब्रिगेडमध्ये तू पण".

"ऐक ना मनु, मी येतेय तिथे नेक्स्ट वीक" स्मि उत्साहात म्हणाली.

"वॉव! धऽऽम्माल मग :-)" मी पण एक पिवळी स्मायली देत म्हटलं तिला.

"आल्यावर एक ट्रेक मेरे नाम.... भूलना नही. आणि बाकी गँगला पण सांग. चल, सी या, जी‌एन."

"या. बाय जी एन".

"वेट वेट, आदिती जग्या कसे आहेत? एनी कॉन्टॅक्ट? ते दोघे येतील मी आल्यावर?"

आता यावर मी काय उत्तर देणार? गेल्या महिन्यात फ्लॉप गेलेलं आमचं गेट टुगेदर तरळलं डोळयासमोर माझ्या. हे सगळं इथे असं चॅट विंडोवर सांगणं अशक्यच होतं म्हणून मग "काय माहित?" एवढंच उत्तर दे‌ऊन गप्प बसले मी.

"काय झालं काय नेमकं त्यांच्यात? तू जास्त क्लोज होतीस ना आदितीशी, तुला काही कल्पना?"

"ना डि‌अर, काही फॅमिली इश्यूज, काही त्यांच्यातले इश्यूज..." मी पुन्हा एक व्हेग रिप्लाय दिला.

"फॅमिली इश्युज तर काय असतातच. व्हॉट अ बिग डील देन?" सगळ्या शंका फिटल्या शिवाय ती काही गप्प बसणार नव्हती.

"नात्यांबरोबर नात्यांचा चष्मा फ्री मिळत असेल मग.." बॅकग्राऊंडला 'वो भूली दास्ताँऽऽ' लागलं होतं ते
काना‌आड करायचा प्रयत्न करत मी उगाचच विषयाला ला‌ईट मोड देण्याचा प्रयत्न केला.

"हम्म! असेल बॉ तसंच. पणऽऽ तुला आठवतं ती किती परफेक्ट जोडी होती कॉलेजमधली!" स्मिने मला खोल डोहात ढकलायचाच चंग बांधलेला बहुतेक.

अभीला व्हॉल्यूम कमी करायला सांगूनही गाणं मनात वाजतच राहिलं. मनाचा वेग सगळ्यात जास्त असतो म्हणतात, खरंय. एका क्षणात त्याने मला कॉलेजमधे ने‌ऊन सोडलं.

कॉलेजच्या नोटीस बोर्डवर "स्वयंसेवक पाहिजेत" अशी मवामची म्हणजेच मराठी वाङमय मंडळाची सूचना झळकली आणि शाळेतल्या सगळ्यात भाग घे‌ऊन बघण्याच्या सवयीने हळूच डोकं वर काढलं. 'अनोळखी वातावरणात निभाव लागेल का आपला?' ह्या मनातल्या शंकेवर मात करत संपर्कासाठीच्या नावांची वहीत नोंद झाली आणि तिथेच ह्या जोडगोळीशीही गाठ बांधली गेली.

तसे ते दोघे मला सिनि‌अर. मवामचे खंदे कार्यकर्ते वगैरे वगैरे. जग्या तेव्हा माझ्यासाठी जगदीश होता, डोळ्यात मिष्कील पण एक फ्लर्टी झाक असलेला. फ्लर्ट करणारी, उगाचच स्त्रीदाक्षिण्य दाखवणारी माणसं मला अजिबातच आवडत नाहीत. तसाच तोही आधी नव्हताच आवडला. आदिती मात्र पहिल्या प्रथम बघता क्षणीच तिच्या प्रामाणिक आश्वासक नजरेमुळे जवळची वाटलेली. त्याच्या बरोबर आदिती म्हणजे तर महद् आश्चर्यच वाटलेलं तेव्हा.

कार्यक्रमाच्या निमित्ताने भेट होत गेली आणि सदैव मदतीसाठी तत्पर असलेला, सगळ्या टीमची काळजी वाहणारा, ताण कमी करायला मस्कर्‍या, विनोद करणारा जग्या दिसला आणि फ्लर्ट करणार्‍या जग्याच्या ह्या पैलूचाही परिचय झाला.

हे असले कार्यक्रम, त्यांची तयारी ह्याची आवड खरं तर आदितीला जास्त. जग्याचा पिंड पिकनिक, कॉलेज कट्टा, कॅंटिनमध्ये रमणारा. पण कॉलेजमध्ये मिळणारा वेळ पूर्णपणे आदितीबरोबर राहायला मिळावं म्हणून ह्या सगळ्यात गुंतवून घेणारा जग्या, आदितीला छोटे मोठे सरप्रायझेस देणारा जग्या रोमॅन्टिकपणाची हद्द वाटायला लागला.

त्यानंतर कधीच त्यांच्या जोडीविषयी प्रश्न पडले नाहीत.

"आहेस का अजून?" स्मिचा प्रश्न दुसर्‍यांदा फ्लॅश झाला आणि मन पुन्हा एकदा वर्तमानात लॅन्ड झालं.

"आहे गं इथेच. बोल!" मी आपला एक जुजबी रिप्लाय दिला.

"जग्या आदिती विषयी बोलत होते मी. कॉलेज मधे एकदम मेड फॉर इच अदर कपल म्हणायचे ना त्यांना" तिने पुन्हा एकदा जुनी तार छेडली.

पण मी हट्टाने वर्तमानात राहत तिला म्हटलं, "एकमेकांना मायनस करुन जगायला शिकलेत आता ते स्मि."

"मला एक सांग का‌उंसेलरकडे का नाही गेले गं दोघे?" ती काही विषय सोडायला तयार नव्हती

"हो‌ऊन गेलेय गोष्ट आता स्मि" मी विषय संपवायच्या दृष्टीने म्हटलं.

"अभीबरोबर राहून एकदम प्रॅक्टिकल झालीस की ग बयो तू ही." तिने जरी नुसतच वाक्य टा‌ईप केलं असलं तरी मला हे लिहिताना हलकासा सुस्कारा सोडून एक भुव‌ई उंचावून हे वाक्य टा‌ईप करणारी स्मि आली डोळ्यांपुढे.

"मी असायला हवे होते गं तेव्हा तिथे" तिने दु:खी स्मायली न देता टा‌ईप केलं असलं हे वाक्य, तरी ते तिच्या आवाजातल्या हेलासगट, तिच्या मनात होणार्‍या तगमगीसगट माझ्या डोळ्यांना जाणवलं... कानात वाजलं अक्षरश:...

पण आता असं चॅटिंग करताना हिला काय सांगणार. चॅटिंगच्या विंडोमधे मावेल अशी थोडीच ही कहाणी होती.

आदिती आणि जग्या दोघांनी निर्णय घेतला तेव्हा घरी सांगायच्याही आधी आमच्याशी शे‌अर केलं होतं. ह्या इथेच आमच्याचं घरी बसून दोघांनी शांतपणे वेगळं व्हायचा निर्णय सांगितला होता. दे‌अर इज नो स्पेसिफिक रिझन बिहा‌इंड इट पण अडकल्यासारखं होतंय म्हणाले नात्यात. वी आर बेस्ट ऍज फ्रेंड्स, गुड ऍज लव्हर्स पण नॉट फिट फॉर हजबंड वा‌ईफ रोल टुगेदर. ह्या एका वाक्यात सारं आलंय म्हणाले.

अरे ताण तणाव, वाद तर प्रत्येकाचेच होतात की? त्यासाठी एवढा टोकाचा निर्णय? माझ्या प्रश्नावर "वी अल्सो डिड अवर बेस्ट" असं म्हणाले दोघेही.

दोघांच्याही घरच्यांमुळे वाद होतात म्हणून आम्ही दोघांनी एकत्र कुटुंबातून बाहेर पडून स्वतंत्र राहूनही बघितलं पण तरिही गोष्टी बिनसत गेल्या. स्वत:च्या अपेक्षा पूर्ण करायच्या की एकमेकांच्या करता अपेक्षा मारत रहायच्या हे ठरवतानाच दकछाक होतेय आमची. आहे ते वेगळे झालो तर निदान चांगले मित्र तरी बनून राहू एकमेकांचे. एक दिवस ह्या कडवटपणात सगळ्या चांगल्याचीही राख व्हायची, असं म्हणून मलाच गप्प केलं त्याने.

आम्ही आधी खूप वकिली केली विवाह संस्था इ. इ. ची, पण जग्या माझ्या पेक्षा जास्त चांगला वकील निघाला. मला म्हणे, "तुला तर लग्नच करायचं नव्हतं. अभी तुला आवडायचा तरी तू लग्नाला हो तेव्हाच म्हणालीस जेव्हा तुझ्या मनाने शंभर टक्के कौल दिला. मनाचा कौल महत्त्वाचा असं तूच ना सांगायचीस आम्हाला" म्हणत माझेच शब्द माझ्यावरच उलटवले.

त्याही आधी कधीतरी आदिती तिच्या अनाथालयातल्या कामामधे खूप जास्त इन्व्हॉल्व होते, इतकी की तिला एक घर आहे, नवरा आहे, कुटुंब आहे, हे ही विसरते म्हणून तक्रार घे‌ऊन आलेला जग्या.

कधीतरी आदितीही वैतागून म्हणाली होती "किती किती अपेक्षा? समोरचा माणूस आहे मशीन नाही."

त्याच्या, घरच्यांच्या, इतरांच्या, स्वत:च्या... सगळ्यांच्याच अपेक्षांना पुरे पडताना गळून गेली की एक इमेल असायचीच तिची, हा सगळा वैताग ओकून टाकणारी. सुरुवातीला महिन्या दोन महिन्यातून एकदा, मग दर आठवड्याला.

"अपेक्षांशिवाय काय असतं आदिती? कोणी अपेक्षा ठेवू नयेत ही पण आपली एक अपेक्षाच झाली ना? कोणी काय करावं? अपेक्षा ठेवाव्यात का ठेवू नयेत, गृहित धरावं का धरु नये हे आपल्या हातात थोडीच असतं. अपेक्षा पूर्ण करण्याचं कंपल्शन तू का करतेस स्वत:ला?" अशाच एका इमेलला रिप्लाय देताना मी तिला लिहिलं होतं.

"आम्ही आता स्वतंत्र रहातोय तरी वाद होतायतच आमचे, अभी. सरळ चालू असलेलं रोजचं संभाषण पण कधी भलतं वळण घेतं नि भडका उडतो. नेमकं काय चुकतंय तेच कळत नाही" जग्या म्हणाला होता एका भेटीत.

एक ना अनेक प्रसंग.. अनेक आठवणी ... करोगे याद तो हर बात याद आ‌एगी.. म्हणत लड उसवतच जाते. आता ह्यातलं नेमकं काय काय सांगायचं हिला असं इथे चॅटींग करताना?

"हॅऽऽलोऽऽ आहेस का?" तिचा पुन्हा वर्तमानात आणणारा प्रश्न आला.

"स्मि, हो‌ऊन गेलेय गोष्ट आता. त्यावर चर्चा शक्यतो नकोच अशी इथे. भेटल्यावर बोलूच." म्हणत मी समारोपाचं लिहून टाकलं.

"ह्म्म! ओके! बरोबर आहे तुझंही. चल हा विषय वाढत गेला की सुचत नाही काही. डोकं दुखत राहतं नुसतं. रात्रही बरीच झालेय. सी या जी एन टि सी" विषय इथे मांडायची माझी असमर्थता ओळखत ती म्हणाली.

"या बाय जी एन" म्हणत मी ही चॅट विंडो क्लोज केली तरी मन काही वर्तमानात रहायला तयार नव्हतं ते कधीच हरवून गेलेलं त्या जुन्या गल्ल्यांमधे..

आमची गॅंग.. सुदिप्ता (ड्रीमगर्ल), स्मि (सा‌ईंटिस्ट), अभी (घनचक्कर) , मी (हटेली काजल भाय), जग्या (फ्लर्टी), दिप्या (राज्जा), अदिती (मॅनेजर) आणि राणी (राणी). स्मि, दिप्या, राणी, आणि मी समवयस्क, आदिती आणि जग्या आम्हाला सिनि‌अर तर अभी आणि सुदिप्ता आमच्या नंतरच्या बॅचचे. मराठी वाङमय मंडळ म्हणजेच मवामच्यामुळे आमच्या ओळखी झाल्या, मैत्री झाली आणि मस्त पैकी एक घट्ट ग्रूप बघता बघता जमून गेला.

दिप्याच्या प्रेमात पडली म्हणून खरंतर राणी आमच्या ग्रूपमध्ये ओढली गेली. दिप्याला खूष ठेवणं, त्याच्या आवडीनिवडी प्रमाणे स्वत:ला मोल्ड करणं, हे ध्येय असल्यासारखी वागायची ती कधी कधी.

तशी होती लाघवी पण तो सोडून जा‌ईल की काय ह्या इन्सिक्युरिटीने इतकी घेरली होती ती की सुरुवातीला आमच्या ग्रूपमधल्या मुलींकडे अगदी संशयाने बघायची. नंतर जशी मैत्री घट्ट होत गेली आमची तशी आमच्यातलीच एक झाली आणि मग निदान आमच्या बाबतीत तरी ही संशयाची धार बोथट झाली.

पण तोपर्यंत, ऊफ्फ! दिप्याशी बोलणं नको असं वाटायचं.

दिप्यावर छोट्या छोट्या गोष्टींकरता इतकी अवलंबून रहायची की वाटायचं की दिप्या नसेल एखादवेळी जवळ तर ही मुलगी एकटी स्वत: काही एक ठरवून चार पावलं तरी चालू शकेल का?

कोणासाठी तरी इतकं बदलणं, नात्यातली ही इन्सिक्युरिटी आणि प्रत्येक छोट्या छोट्या गोष्टींसाठी दुसर्‍या कोणावर अवलंबून रहाणं हे सगळं जडच होतं समजायला मला. एकतर मी आमच्या ग्रूपमधली 'भाय' अगदी त्या हम पाच मधली काजल भाय. कोणासाठी म्हणून नटणं, तयार होणं ये मेरे बस की बातच नाही.

मी, अभी, सुदिप्ता असेच एकदा कॅन्टीनमध्ये गप्पा मारत बसलेलो.

"अभी काय रे हे? हा शर्ट तुला सूट होतो, नो डा‌ऊट अबा‌उट इट. एकदा दिली की कॉम्प्लिमेंट आम्ही पण म्हणून काय आठवड्याचे तीन दिवस तोच वापरायचा? आयला धुतोस बितोस का तसच डि‌ओची अंघोळ घालतोस शर्टाला?" मी त्याला लिटररी पिडत होते.

"कोणासाठी तरी घालतो म्हणे तो. हो ना रे अभीऽऽ" सुदिप्ताच्या वाक्यावर कावरा बावरा झालेल्या अभीने तिला कोपराने ढोसून गप्प केलेलं मी बघितलं पण तेवढयात दिप्या राणी आमच्या बाजूने पास होत समोरच्या टेबलवर जा‌ऊन बसलेले दिसले. तेव्हा तिचं संशयाचं भूत पुरतं निवलं नव्हतं म्हणून दिप्याने आम्हाला लांबूनच हात करुन नंतर येतो असं सांगितलं आणि पुन्हा मला आमचा काल चाललेला वाद आठवला.

मी म्हटलं पण अभीला "ही अशी काय रे वागते? संशय काय घेते? आणि दिसण्या रहाण्याच्या बाबतीत दिप्याला आवडतं म्हणून नि दिप्याला आवडत नाही म्हणून स्वत:ला बदलते. अरे, काय अर्थ आहे का दरवेळी याला? हिला काय स्वत:ची मतं बितं आहेत की नाही? आणि दिप्यापण तस्साच".

"प्रेमात पडलेत ते भाय. तुम नय समझोगी." अभी म्हणाला होता तेव्हा.

"हे असलं प्रेम? बरंय मी नाही पडले कोणाच्या प्रेमात ते. तसही माझ्याही प्रेमात कोणी पडायची शक्यताच नाही. काय सु खरं ना?" मी सुदिप्ताला टाळी मागत विचारलं.

"पडलं तरी बोलायची हिम्मत आहे काय कोणाची ह्या हिटलर पुढे?" अभी टोमणा मारत होता की मस्करी करत होता कळलंच नाही.

सुदिप्ताने लग्गेच त्याच्या ह्या वाक्यावर टाळी देत पाठिंबा दर्शवत मला एकटं पाडलं म्हणून दोघांचाही राग आलेला थोडा. पण अगदीच थोडावेळ. तसा अभीवरचा राग फार काळ टिकूच शकत नाही असा आजवरचा अनुभव आहे माझा. दिप्यासारखा पुरुषी इगो नाहीये त्याला की जग्यासारखं फ्लर्ट करणं नाहीये स्वभावात त्याच्या. आणि मुख्य म्हणजे मुद्दाम मुलगी आहे समोर मग मुलगा म्हणून तिला मदत केलीच पाहिजे हा आव नाही की मुलींकडून एखाद्या गोष्टीत मदत घेण्यात कमीपणा वाटणं नाही. हाच त्याचा स्वभाव तर मला नेहमी आवडायचा.

‘प्लेन जेन’ म्हणून पहिले अभीच माझी मस्करी करायचा. त्यानेच मला हटेली, काजल भाय, हिटलर अशी नावं बहाल केलेली. म्हणून मी त्याला घनचक्कर म्हणायचे. तर साहेबाने सगळ्यांना स्वत:ची ओळखच "घनचक्कर" अशी करुन द्यायला सुरुवात केलेली.

"छान दिसतात मोकळे केस तुला" असं अभी एक दिवस अचानक बोलून गेला आणि का कोण जाणे रोज निघताना आरशात केस मोकळे सोडून त्या वाक्याची मनात उजळणी करण्यात दिवसाचा काही काळ जायला लागला.

कधी तरी बोलताना ऐकलं होतं त्याच्याकडून "ए भाय ये कलर सूट होता है तेरेपे" म्हणून सारी डे ला आ‌ईच्या साड्यांपैकी शोधून शोधून त्या रंगाची साडी नेसून केस मोकळे सोडून कॉलेजात जातानाही आधी कळलंच नव्हतं "आपण प्रेमात पडलोय त्याच्या!"

दिप्याच्या आवडी निवडी लक्षात ठेवून तसं वागणारी राणी अगदीच अनाकलनीय वाटेनाशी झाली मग.

माझ्यातले हे बदल सर्वात आधी कळले ते आदितीला. अभी म्हणे घाबरायचा मला. "न जाणो ह्या मुक्तीवाल्या भाय ने फेकून बिकून मारलं म्हणजे काही! म्हणून मग मला आणि आदितीला पुढाकार घ्यावा लागला आणि जमवून आणावं लागलं सगळं" असं जग्या मला अजूनही ऐकवत असतो.

सुदिप्ता आमची ड्रिमगर्ल. सतत स्वप्नांमधे मश्गुल. परिकथेत वाचल्याप्रमाणे कोणीतरी "राजकुमार" ये‌ईल नि घोड्यावर बसवून ह्या राजकुमारीला घे‌ऊन जा‌ईल अशा टा‌ईपाची स्वप्न बघणारी आमची ड्रिमगर्ल. वडील गेल्यापासून तिच्या आ‌ईची पूर्ण वेळ के‌अर टेकर झालीये. हुंडा म्हणून मी आ‌ईला घे‌ऊन ये‌ईन नाहीतर तू इथे ये‌ऊन रहा असं समोरच्या स्थळांना सांगितल्यामुळे अजूनही अविवाहितच आणि दिवसेंदिवस ह्या अरेंज मॅरेज प्रकारालाच वैतागून एकटीच रहाण्याची प्रतिज्ञा करण्याच्या बेतात आहे.

मस्त पगाराची नोकरी आहे, स्वत:ची चारचाकी गाडीही स्वकमा‌ईवर घेण्या‌इतकी धमक आहे. पण तरीही कधी गेलोच तिच्या घरी की तिच्या आ‌ईच्या चेहर्‍यावर स्पष्ट वाचता येणारी काळजी घरभर भरुन राहिलेली आहे ती आहेच.

ह्या बाबतीत बोलायचीही चोरीच. काकू म्हणणार "तुम्ही लग्न करुन सुखात आहात गं आपापल्या संसारात. तुमच्या आ‌ईला विचारा माझी काळजी."

मग आमची बोलती बंद यापुढे. "आजूबाजूच्या सगळ्या मुलींची लग्न होताना बघायचं वर हसून साजरं करायचं. माझ्या नंतर काय हो‌ईल? तुमच्या जबाबदार्‍या वाढल्या की ही एकटी नाही का पडायची? ह्या विचाराने झोप येत नाही आणि तू म्हणतेस काळजी का करता काकू?" ह्या त्यांच्या प्रश्नावर त्यांचं समाधान हो‌ईल असं उत्तर कुठे होतं माझ्याकडे?

"तडजोडी शिवाय आयुष्य नाही बघा, तुम्हाला समजेल तेव्हा समजेल" काकू एकदा म्हणाल्या होत्या.

पण तडजोड करायची म्हणजे कशात? किती आणि कोणी? तडजोड केली तरी ती वर्थ आहे का? असेल तर किती? हे नाही ना चटकन ठरवता येत असं.

एव्हरिथिंग कम्स विथ अ प्रा‌ईस टॅग. कुठेतरी वाचलेलं इतक्या तीव्रतेने आत्ता आत्ता उमगायला लागलंय.

स्मिमुळे हे सगळं परत एकदा आठवलं आज. ही स्मि, आमची स्मिता, आमच्यातली सगळ्यात जास्त अभ्यासू मैत्रिण. माझी शाळूसोबतीण म्हणून माझ्याबरोबर ग्रूपमध्येही ओढली गेलेली. सगळ्यात जास्त इमोशनल किडा आणि एखाद्या गोष्टीच्या मुळापर्यंत जा‌ऊन समाधान हो‌ईपर्यंत शोध घेत रहाणारी आमची "सा‌इंटिस्ट" आता गेली लग्न करुन नॉयडाला.

तिथे बसून पण इथली काळजी करत बसते वेडी. तिथून तिला काहीच करता येत नाही म्हणून हळहळत बसते. "मै कुछ तो कर लेती, हालात इतने ना बिगडने देती" असं त्या पागल इमोशनल बयेला वाटत रहातं.

खरंच असतं का असं आपल्या कोणाच्या हातात काही? बदलणं.. थोपवणं... घडवणं सगळंच..?

आमच्या गँगमधे आतल्या आत जमलेल्या जोड्या तीन. मी - अभी, जग्या - आदिती आणि दिप्या- राणी.

जग्या आणि आदितीचा दोन महिन्यांपूर्वीच डिव्होर्स झाला. टिल डेथ डू अस अपार्ट म्हणून काहीच वर्षं झाली नाहीत तोच त्यांच्या वाटा वेगळ्याही झाल्या.

तिकडे दिप्या राणीची कहाणीही "द फेमस सिलसिला" मोडवर आहे.

गेल्याच आठवड्यात बोलली ती माझ्याशी ह्याविषयी तेव्हा सुरुवातीला खूप जड गेलं स्वीकारणं सगळंच.

"तुम्ही लोक तरी असं नका गं बघू माझ्याकडे." तिने काकुळतीला येत म्हटलं होतं.

"तुला तर माहितेय की कॉलेज संपल्या संपल्या दिपू वडिलांच्या जागी नोकरीला लागला आणि माझ्या घरी कळल्या कळल्या लग्नाचा तगादा सुरु झाला. प्रेमात होतोच. घरुनही विरोध नव्हता, नोकरीही चांगली होती. मग काय केलं लगेच लग्न आम्ही. हा महिनोंमहिने फिरतीवर. सुरुवातीला गेले त्याच्याबरोबर पण मग अमोघनंतर एकाच ठिकाणी रहायचा निर्णय घेतला मी. घरातले नेहमीचेच इश्युज, अमोघचं आजारपण, माझी नोकरी ह्या सगळ्यात ह्याच्या फिरतीच्या नोकरीमुळे बर्‍याच आघाड्यांवर माझ्या एकटीची होणारी फरफट... ह्या सगळ्यात मला 'त्याचा' आधार वाटला.कळत नकळत जवळ येत गेलो आम्ही. खरंच तसा हेतू ठेवून कधीच... तिने शप्पथ घेत डोळ्यातलं पाणी अडवत मला सांगितलं होतं हे सगळं आणि अजून बरंच काही..."

"ह्यात दिप्याची काय चूक राणी?" मी प्रथमच दिप्याची कड घे‌ऊन तिला विचारलं असेन तेव्हा.

"त्याची चूक आहे असं कुठे म्हणतेय मी? पण एखादी अशी बा‌ई असू शकत नाही का जिला आधार हवासा वाटतो, कोणावर तरी समस्या सोपवून निर्धास्त व्हावसं वाटतं? मला एकटीने निभावून नेणं नाही जमलं, माझ्या स्वभावाचा दोष म्हण हवं तर. तुझ्यासारखी खंबीर नाहीये मी" तिने तिची बाजू माझ्यापाशी मोकळी केली होती.

त्या दोघांचा डिव्होर्स, ह्यांच्या नात्याचा हा असा तिढा हे सगळं बघून आत कुठे तरी एक वेगळीच भीती वाटायला लागलेय आजकाल. आणि म्हणे मी खंबीर! तिच्या हातावर थोपटताना मनात हे असलं काहीतरी येत होतं. ती मात्र माझ्या अशा थोपटण्याने सैलावल्यासारखी वाटली.

"दिपू परत आलाय आता इथेच, कायमचा. मला दिपू आवडतो ग, खरंच सांगते... पण मला ‘त्यालाही’ एकदम तोडता येत नाहीये असं. मी केला प्रयत्न तरीही", तीच पुढे म्हणाली.

पुढे काय विचार आहे? तर माहीत नाही म्हणाली. 'आज' मधेच जगतेय तेच तेवढं पुरे आहे म्हणाली.

दिप्याचं काय म्हणणं आहे विचारल्यावर खांदे उडवून दुसरी कडे बघितलं तिने.

म्हणजे? जग्या अदिती नंतर आता...?

अभीला आधीच कल्पना होती म्हणे पण मीच नेहमी ग्रूपमधल्या बायांच्या बाबतीत डिफेन्सिव्ह मोड मधे जायचे. ‘नजर सुधारा रे तुमची’ असं म्हणायचे म्हणून त्याने ह्या सिलसिला बद्दल मला अंधारात ठेवलं होतं असं त्याचं म्हणणं.

कित्ती आर्ग्युमेंटस केले होते तेव्हा मी अभीबरोबर...ह्या दोन्ही घटनांवरुन.

"असं का व्हावं अभी? सांग ना? नक्की प्रेम असतं? की असलेलं आटतं? की .. की नेमकं काय होतं असं?"

"माणूस तोच रहात नाही ना. सतरा वर्षांचा मी आणि तिशी पार केलेला मी कुठे एक आहोत? तू पण काय तशीच आहेस का जशी होतीस?" त्याने मलाच प्रश्न विचारुन गप्प केलेलं.

"अरे मान्य आहे माणूस बदलतो. आपणही बदललोय. पण म्हणून काय...." मला पुढचा प्रश्न पूर्ण करवेना.

"आपण कुठे वेगळे झालो.. असंच ना?" त्याने माझा गाळलेला प्रश्न पूर्ण केला तरीही "ह्म्म!" ह्या एका शब्दापलिकडे मला ते वाक्य उच्चारणही जड गेलं.

"हे का विसरतेस तू.. हाऽऽ.. हाऽऽ जो काही आहे तो त्यांचा त्यांनी घेतलेला निर्णय आहे. चूक असेल नाहीतर बरोबर असेल, पण त्याचा आता तरी आदर करायला हवा ना आपण?" त्याने मलाच विचारलं.

"पण अभी, इतके चांगले मित्र, इतकी चांगली जोडी, इतक्या वर्षांची सोबत...अशी फटक्यात कशी सोडता येते? ते ही दोघेही स्वभावाने इतके चांगले असताना? त्रास होतो रे मनाला पटवून घ्यायला"

"त्रास तर होतोच पण दुसरा इलाज नसेल तर उगाच फक्त टिकवून ठेवण्याचा अट्टाहास करायचा? मला तरी नाही पटत आणि वेगळं झाले म्हणजे त्यासाठी कोणी एक वा‌ईट असावंच लागतं असं कुठे आहे. दोन व्यक्ती चांगल्या असल्या तरी एकमेकाला कॉम्प्लीमेंट करणार्‍या असतीलच असं नाही ना? चांगल्या नोटवर हे स्वीकारुन वेगळं होणंच योग्य, असं नाही का तुला वाटत?" दोन्ही हातांनी माझे खांदे धरुन माझ्या डोळ्यात बघत त्याने केलेल्या ह्या युक्तीवादावर माझ्याकडे उत्तर नव्हतं.

"उद्या आपल्याही बाबतीत.... ?" असा विचारायचा मोह झाला खरा पण त्याचं उत्तर "मे बी" असं आलं तर काय घ्या म्हणून मग विचारलंच नाही त्याला.

आठवणी लाटेसारख्या आपटतच रहातात एका मागून एक.... स्वत:ला जपत जपत किनार्‍यावरुन चालतानाही एखादी तरी जोराची लाट येते नि तुम्हाला भिजवून जातेच नेमकी.

फोटो अपलोड करायला आले नि स्मिमुळे ह्या सगळ्या विचारांमध्ये कधी अडकले कळलंच नाही.

"फोटो झाले का अपलोड करुन बा‌ईसाहेब?" मला गदागदा हलवत अभीने वर्तमानात आणत विचारलं तेव्हा कळलं कितीवेळ नुसताच मा‌ऊस इकडून तिकडे करत बसलेय ते.

"बा‌ईसाहेब, स्मिशी पुन्हा त्याच जुन्या विषयावर उजळणी झाली काय आज?" माझा पडलेला चेहरा नि गेलेला मूड बघून त्याने विचारलं.

अजून तरी चेहरा वाचता येतोय म्हणायचा एकमेकांचा!

"हो रे. स्मि विचारत होती, ती आल्यावर एक ट्रेक नाहीतर एक गेट टुगेदर करुयात का? बाकीचेही येतील का म्हणून?"

"सांग ना अभी?"

"अंम्म्म..."

"येतील का बाकीचे?"

"विचारुन बघूयात आपण. मलाही काही कळत नाहीये. तू बघितलंस ना गेल्या महिन्यात ट्रेक वरुन आल्यानंतर आपल्या घरी भेटायचं ठरवलेलं सगळ्यांनी. कल्पना जग्याचीच होती. जग्या आदिती दोघेही सुरुवातीला "वी आर कूल अबा‌ऊट इट" असं दाखवत होते. पण कोणाच्याच गप्पा नेहमी सारख्या रंगत नव्हत्या. खूप कृत्रिम वाटत होतं सगळं."

"नाही म्हंटलं तरी अभीऽ कुठे तरी दुखावलेपण जाणवणारच ना?

"ह्म्म! खरंय. वाटलं होतं ते म्हणतायत ते बरोबर आहे. चांगल्या नोटवर वेगळं व्हायचं ठरवलंय दोघांनी. ठीक आहे. मित्र म्हणून चांगले राहूयात. पण सोप्पं नाहीये असं वागणं. असं प्रत्येक नातं वेगवेगळं करुन एकमेकांमधे गुंतू न देता जगणं... कठीण आहे. इतकं प्रॅक्टीकल तर मलाही नाही होता येणार कधी".

तो पटकन बोलून गेला खरा आणि वाटलं हा ही माझ्यासारखाच विचार करतोय तर.

"हो‌ईल सगळं नीट. वेळ जा‌ऊ दे थोडा." आता हे मी त्याला समजावलं की स्वत:ला, काय माहित?

"स्मिला म्हणावं तूच फोन करुन बघ सगळ्यांना. पण प्लीज तिला म्हणावं सध्या तरी कोणताच अप्रिय विषय काढू नकोस. तुझ्या शंका समाधानासाठी आपण अजून एक कार्यक्रम ठरवू आपल्या तिघांत. ठीक?" त्याने मिष्कीलपणाचं पांघरुण घेत विषय हलका करायचा एक प्रयत्न करत म्हटलं.

दिप्याने राणीला तिचं फेसबूक अका‌उंट बंद करायला लावलं. तिच्या प्रोफाईल मधल्या प्रत्येक मित्रावरुन तिला सतराशे दहावेळा प्रश्न विचारुन हैराण केलं आधी. ती काय अशी समोर ये‌ईल त्याच्या प्रेमात पडत असते की काय? सॅडिस्ट झाल्यासारखा वागतोय दिप्या.

ती काही त्याला फसवावं म्हणून नव्हती पडली दुसर्‍याच्या प्रेमात. तिला आवडतो दिप्या अजूनही. त्याचा विश्वास, प्रेम परत मिळवायला ती वाट्टेल ते करेल आता. असं वागून अजून वाढतील प्रॉब्लेम्स. अभीला सांगून बघितलं पाहीजे हे सारं. ऐकलं तर त्याचंच ऐकेल दिप्या कदाचित. पण आज नकोच तो विषय.

"फोन कुणाचा होता मगाशी?" मी विषय बदलायचं ठरवून म्हटलं.

"दिप्याचा.." दीर्घ श्वास घे‌ऊन त्याने सांगितलं तेव्हाच समजलं विषय संपवणं माझ्या हातात नाहीये आता.

"काय झालं?" जग्या आदिती नंतर आता हे दोघे.. मनात ह्याची तयारी करुनच प्रश्न विचारला मी त्याला.

"नशेत बरळत होता झालं"

"काऽऽय पण?"

"राणीने विश्वासघात केला म्हणे त्याचा. आता रोज उठून तिचा चेहरा बघणंही सहन होत नाही..तिने हात जरी लावला तरी हात धुवून यावासा वाटतो मला. तरीही डिव्होर्स देणार नाही म्हणाला तिला "

"अमोघसाठी?" मी परत एकदा चाचपलं.

"तुला सांगतो अमोघचं कारण एक ढाल आहे दिप्याची. तो सगळं विसरुन वागू शकत नाही. तिला गिल्ट देण्यासाठीच तो वागतोय सगळं असं" अभी कधी नव्हे तो त्याच्यावर चिडून बोलत होता.

"तो ही दुखावला गेलाय अभी. पहिल्यापासून राणी त्याच्या मनाप्रमाणे वागायची. त्याचा आधार शोधायची. आवडायचं ते त्यालाही."

"तू दिप्याची बाजू घेतेयस?" त्याने चकित हो‌ऊन विचारलं.

"बाजू असं नाही रे. मला थोडं थोडं दोघांचं पटतं आणि कधी कधी दोघांचाही राग येतो. काय करु?"

"त्याच्यापेक्षा जास्त त्याचा इगो दुखावलाय. असं वागून ना तो सुखी हो‌ईल ना ती ना अमोघ. त्यापेक्षा हेऽ असं काही झालेलं नाही पचवू शकत म्हणत वेगळा झाला असता तरी खरा वाटला असता मला तो". अभीचा मुद्दा बरोबरच होता तरीही एकीकडे मला वाटत होतं वी कान्ट जज ला‌ईक धिस.

त्यांच्या जागी असतो तर आपण काय केलं असतं अभी?

"तुला सांगतो पूर्वी कधीतरी म्हणजे कॉलेजमध्ये असताना सुरुवातीला वाटायचं राणी जशी दिप्यावर छोट्या छोट्या गोष्टींकरता पण अवलंबून राहते ना तसं कधीतरी तू ही रहावंस. मग मी एखादी गोष्ट करेन तुझ्यासाठी आणि मग तुझ्या नजरेत मी 'ते' "ओह! माय हिरो" टा‌ईप प्रेम बघावं जे दिप्याच्या डोळ्यात दिसायचं तेव्हा. बरं झालं पण तू नाहीयेस तशी ते" अभीच्या ह्या बोलण्यावर काय बोलावं ते सुचलंच नाही मला.

"भंकस केली मी, तुझा मूड बदलायला हे घे कान पकडतो हवं तर" त्याने स्वत:चे कान पकडत म्हटलं.

आता ह्याला कसं सांगू ह्याच्या बोलण्याने नाही तर पत्त्याच्या बंगल्याप्रमाणे नाती कोसळताना बघून असा चेहरा झालाय माझा.

प्रेम, आनंद, नातं काहीच चिरंतन नाही? इतकं क्षणभंगूर असावं सगळं?

जी नाती तुटतील अशी कधी स्वप्नातही कल्पना केली नव्हती तीच प्रत्यक्षात तुटलेली बघतेय.

खरंतर माझा पिंडच नाही संकटांना घाबरुन मोडून तुटून पडण्याचा.

पण मनाची तयारी नसताना, अकल्पितपणे जेव्हा एखादं वादळ समोर ये‌ऊन थडकतं तेव्हा पटकन काय करायचं ते सुचत नाही. त्यातून मग हे अस्वस्थ होणं, भिती वाटणं, आधार शोधणं होत असावं कदाचित.

नात्यांनाही फार गृहित धरलं होतं मी इतके दिवस म्हणून जेव्हा नाती तुटताना बघितली तेव्हा आमच्या बाबतीत असं काही हो‌ईल की काय या विचारांनी माझी झोप उडाली.

कॉलेजमधली हटेली भाय असते तर आल्या परिस्थितीशी बेधडक दोन हात करायला पुढे सरसावले असते, काय तुटेल फुटेल ह्याचा विचारही नसता केला आधी.

आज अभीबरोबरच्या संसारात एकप्रकारची पूर्णता, एकप्रकारची स्थैर्यता अनुभवताना हा कोझीनेस बिघडू द्यायची मनाची तयारी नाहीये.

अभी आवडतो, त्याच्यावर प्रेमही आहे माझे पण ह्या बरोबरीनेच मला त्याच्या सोबतीची सवयही झालेय. 'एकत्र स्वप्न बघायची... एकत्र पूर्ण होताना बघायची' यात जास्त आनंद वाटू लागलाय.

ह्या चित्राला धक्का लागला तर..? कदाचित चित्र बिघडेल.. कदाचित पूर्णपणे वेगळं चित्र तयार हो‌ईल पण काही काळाने का हो‌ईना हातपाय मारुन आम्ही तरुनही जा‌ऊ कोणत्याही परिस्थितीत.

त्यांच्या जागी त्यांचे निर्णय योग्यच असतील, नाही आहेतच. ते जज करण्याचा अधिकार आम्हाला नाहीच. पण तरीही मला आमच्या सहजीवनाचे चित्र जसं आहे तसंच राहावसं वाटतंय.

आणि ते तसंच राहिल ना? बिघडणार तर नाही ना? ह्या विचारांनी अस्वस्थ वाटतंय, घाबरायला होतंय.

माझ्या हातावर थोपटत अभी "हकुनामटाटा" म्हणाला. त्याचा लाडका डायलॉग.

ही त्याची नेहमीचीच सवय. कोणी कितीही काळजीत असो अगदी तो स्वत:ही काळजीत असो "नथिंग विल हॅपन. एव्हरीथींग विल बी फा‌ईन" सांगायची ही त्याची अशी खाशी लकब आहे.

त्याच्या हकुनामटाटाने आणि त्याच्या स्पर्शाने मनावरचं मळभ किंचीतसं दूर झालं.

आत्ताच्या क्षणापुरतं तरी निर्धास्त वाटलं.

अजून तरी नजरेतून काळजी पोहोचतेय, शब्दांनी न मांडता देखील मनातली अस्वस्थता देहबोलीतून व्यक्त होतेय आणि अजून तरी अस्वस्थ मन स्पर्शाने शांत होतंय.

त्याच्या खांद्यावर डोकं ठेवल्यावर कालच्याच इतकं आजही निर्धास्त वाटतंय म्हणजे इतक्यात काही प्रलय बिलय येत नाही ह्याची जाणीव झाली आणि वाटलं ह्याचं "हकुनामटाटा" आणि हा आश्वासक स्पर्श आहे तोपर्यंत हे चित्र असंच राहणार... आम्ही कायम असेच राहणार एकत्र..."टिल डेथ डू अस अपार्ट."

(maayboli hitaguj diwali ank 2012 madhe pruvprakashit)

अ‍ॅनीव्हर्सरी

१५ नोव्हेंबर २०१२

फारच वा‌ईट झालं.
हो ना! चेहरा डोळ्यासमोर येतो तिचा अगदी
नुकतच लग्नं झालेलं बिचारीचं. लग्नाचा अल्बम घे‌ऊन चढलेली म्हणे ती. अल्बम राहीला आत आणि ही बाहेर एका क्षणात
छे! कठीण झालय सगळच आजकाल
गर्दीच इतकी वाढलेय. बरं डोंबिवली ट्रेन्स सोडाव्यात ना जास्तीच्या ते नाही. मग सगळे त्या मस्टरसाठी करतायत आटापिटा पाच नंबरवरुन चढण्याचा.
नाहीतर काय? अजून किती बळी गेल्यावर प्रशासनाला जाग येणार आहे देव जाणे
------------------------------------------------

१३ नोव्हेंबर २०१३

गेल्या महिन्यात परत आपल्या ट्रेनमधून कोणीतरी पडलं ना? मला हर्षू म्हणाली काल.
हो गं. ९.०३ ला वर्षभरात झालेला हा तिसरा अपघात. स्टेशन मास्तरांना जादा गाड्या सोडण्यासाठी निवेदन दे‌ऊन पण आता सहा महिने उलटून गेले. आपल्याला यांच्या मागे लागायला वेळ नसतो ना याचा फायदा घेतात सगळे.
ह्म्म! खरय गं.
तू का येत नाहीस गाडीला सकाळी?
उशीर होतो आजकाल. पण ये‌ईन उद्या नक्की. चेन्न‌ई ट्रिपचा खा‌ऊ पण घे‌ऊन ये‌ईन येताना.
खा‌ऊ विसरलीस तरी चालेल एकवेळ पण साखरपुड्याचे फोटो नक्की आण
हे!हे! हो नक्की आणेन.
१३ नोव्हेंबर २०१३
उद्या ऍनिवर्सरी आहे मॅडमची. काय मग यंग अन्ड ब्युटीफ़ूल लेडी. काय हवय गिफ्ट आपल्याला?
गिफ़्ट नेहमीचच, फक्त माझ्या वयाला साजेसं हवं बस इतकच!
जशी आपली आज्ञा मॅडम
------------------------------------------------

१४ नोव्हेंबर २०१३

विश यु अ व्हेरी हॅप्पी ऍनिवर्सरी डि‌अर. ऍन्ड हि‌अर कम्स यु‌अर प्रेझेन्ट ....

----------------

१५ नोव्हेंबर २०१३

काल नव्हतीस ना ट्रेनला तू? काल तो हर्षूचा गृप आहे ना? त्यांच्या गृपमधली एकजण अपघातात गेली. ट्रेन एकतर लेट होती. त्यात ती लटकत होती. हातात तिच्या साखरपुड्याचा अल्बम होता म्हणे. एका क्षणात काय झालं कळलच नाही. गर्दीचं प्रेशर होतं की तिला चक्कर आली काय माहीत. तिचा रॉडला पकडलेला हात सुटला आणि ती एकदम बाहेर फेकली गेली. तिचा अल्बम तसाच फ़ुटबोर्डच्या अलिकडे पडला.
फ़ारच वा‌ईट झालं गं. गेल्या एक दिड वर्षातली ही चौथी केस त्याच ट्रेनमधली.
काय उपयोग निवेदनं दे‌ऊन? अजून किती बळी गेल्यावर प्रशासनाला जाग येणार कोण जाणे?

--------------------------------

१३ नोव्हेंबर २०१४

उद्या तुम्हा दोघींची ऍनिव्हर्सरी ना ग?
होऽऽ होऽऽ यावर्षी दोघींना गिफ़्ट पाहीजे. ते ही सेपरेट
जशी आपली आज्ञा मॅडम!

ऍन्ड दे लिव्ह्ड हॅपिली एव्हर आफ्टर..

ऍन्ड दे लिव्ह्ड हॅपिली एव्हर आफ्टर..
ह्या वाक्यापाशी संपते "त्यांची" कहाणी.

सुरुवातीला होता दोघांच्याही घरुन विरोध.
घरात लग्नाची बहिण आहे, समाज काय म्हणेल? पासून
"हाच तुझा निर्णय असेल तर आ‌ईबाप मेले समज"
इतपर्यंत विरोध करुन पाहिला दोघांच्याही घरच्यांनी

पण ही दोघे ठाम होती स्वत:च्या निर्णयावर.

तडजोडीशिवाय आयुष्य नाही हे त्यांनाही माहित होतं पण,
आयुष्यभर् मुखवटा चढवून नात्याला फसवत जगण्यासारखं दुसरं दु:खं नाही हे ही पटलं होतं.

इन्डीविज्युअल म्हणून चांगले असलो तरी एकमेकांना कॉम्पॅटिबल नाही हे लक्षात आलं,
तेव्हा निभावून् नेण्याचं नाटक करायचं नाकारत ते वेळीच वेगळे झाले

म्हणूनच लिहिलं

ऍन्ड दे लिव्ह्ड हॅपिली एव्हर आफ्टर..
ह्या वाक्यापाशी संपते "त्यांची" कहाणी.

आज्जी आणि तिच्या गोष्टी (शतशब्दकथा)

दिवेलागणीची वेळ म्हणजे शुभंकरोती, उदबत्तीचा सुगंध, आणि आजीच्या गोष्ट. रोज वेगळी गोष्ट. रामायण, महाभारतापासून जादुगारापर्यंत अगदी कुठलीही.

"आज्जी ग! खरच घडलय का ग हे रामायण महाभारत वगैरे?" मी एकदा तिला विचारलं होतं.

"मनु, ह्या गोष्टींना ना आपल्यामधे... आपल्या आजुबाजुला शोधायचं असतं, मग नाही हा प्रश्न पडत" तिने पट्कन सांगितलं होतं

तिच्याकडे जादुसारखी उत्तर मिळायची नेहमीच.

मग मी पण छांदिष्टासारखी आजुबाजुला शोधायला सुरुवात केली आणि जाणवलं घडतय की महाभारत इथेही.

इथे आंधळा धृतराष्ट्र आहे, द्रौपदीच्या वस्त्राला हात घालणारा दु:शासन आहे अगदी विटंबना मुकपणे बघणारा बघा दरबारही आहे... दिसत नाहीये तो फ़क्त द्रौपदीची लाज राखणारा कृष्ण.

ह्या कृष्णाबद्दल आज्जीला विचारायचच राहून गेलं.

बकुळ - शतशब्द्कथा

गोष्ट तिची आणि त्याची.. तशी सरळ साधी

कॉलेजच्या वाटेवर सुरु होणारी.. आणि वाटेतल्या बकुळीच्या झाडाजवळून जाताना क्षणभर थबकणारी

ओंजळभरुन फ़ुलं वेचून त्याचा सुगंध तिने भरुन घ्यावा आणि त्याने तो सोहळा लांबुनच हळूच टिपावा हे ही नेहमीचच

मग बराच वेळ तो गंध पाठलाग करायचा तिचाही आणि त्याचाही अगदी समांतर रस्ते आपापली वळणं घेत दिसेनासे होई पर्यंत

बरच काही बदललं, तरी इतक्या वर्षांनंतरही तिचं बकुळ वेड मात्र तसच राहिलं

"बकुळच का आवडते तुला? स्वप्नांना..नात्यांना आणि स्वत:लाही फ़ुलू द्यायच्या वयाच्या लेकीने जेव्हा हे विचारलं तेव्हा,

तिने सुकलेल्या फ़ुलांची ओंजळ तिच्या जवळ नेत म्हंटलं "सुकल्यावर ज्याचा सुंगंध वाढतो असं हे एकच तर फ़ुल आहे."

प्रवास

"रोज केर काऽढूनच मग पोतेरं घ्यायचं. बाकिच्यांकडे चालतं तसलं एक दिवस केर आणि एक दिवस पोतेरं असला प्रकार माझ्याकडे नकोऽ. उशीऽर चालणाऽऽर नाही. आणि सारख्या दांड्या पण मारायच्या नाहीत. एखादवेळी लागलीच रजा घ्यायला तर आधी सांगून घेतली तर चालेल, अचानक घ्यावी लागली तर फोन नंबर दिलाय तुला, त्यावर एक फोन करुन तरी सांगायला हवं" मी आधीच्या सगळ्या कार्यानुभवातून शिकलेलं ग्यान पणाला लावत तिला ऐकवलं.

सगळ्या कामवाल्या बाया काम मिळेपर्यंत ज्या खालमानेने सगळ्या सुचनांना होकाराची मान हलवतात तसच तिनेही केलं.

"नाव काय म्हणालीस तुझं?"

"प्रगती" तिने माझ्याकडे न बघताच उत्तर दिलं.

"अरे बापरे! प्रगती?" मी मनातल्या मनात वैतागून म्हंटलं. माझं नाव लग्नात बदलू दिलं नाही आणि आता कामवालीचं नाव मालकिणीच्या नावाशी साधर्म्य साधतं ह्या कारणाकरता बदलायची प्रथा नाही.

पण करणार काय? गरज.. "तिला कामाची" आणि "मला कामवालीची" ह्या एका गोष्टीने आम्ही एकमेकींशी जोडून घ्यायचं ठरवलं आणि ती आमच्या घरात प्रवेशकर्ती झाली.

"प्रगतीऽऽ, अगं वाजले किती? आटप लवकर. दप्तर कुठेय मनुचं?" ह्याच्या प्रश्नावर आम्ही दोघींनीही एकाचवेळी चमकून बघितलं.

सुरवातीचा हा महिना "कोण, कोणासाठी, काय म्हणाले" ह्यावर गोंधळ उडण्यात खर्ची पडण्याची सुरवात झाली होती. त्यातून ह्याने "प्रगती" अशी मला जरी हाक मारली तरी ती बिचारी लाजून गोरी मोरी व्हायची. मग आम्ही एक पॅक्ट केला. ह्याने निदान ती काम करत असताना मला "आई" म्हणायचं आणि तिला "ओऽ बाई" म्हणून हाक मारायची.

पहिला महिना बरा गेला. म्हणजे तिने सबंध महिन्यात एकही खाडा केला नाही की उशीर केला नाही. बाई कामालाही तशी बरी होती. कोणी एकलं तर नजर लागायची नेमकी पण होती खरी चटचटीत. आमच्या घरापासून १० मिनिटावर असलेल्या झोपडपट्टीत रहायची. रोज अंघोळ करुन स्वच्छ साडी नेसून यायची. त्यामुळे बरं वाटायचं. नाहीतर आधीची बाई. माझ्या घरातले कपडे धुवायचे साबण दिले तिला तरिही एक विशिष्ठ दर्प यायचा तिच्या कपड्यांना. आणि त्या वासाने सगळच ढवळून निघायचं... आतपासून.

तो वाऽऽस.. पुन्हा एकदा "टाईम मशीन" ने मागे नेत नेत मला ह्या सार्‍या प्रवासातल्या काही अप्रिय घटनांची नेमकी आठवण करुन द्यायचा. माझ्यापाशी सोयीने नोंदी आठवायचं टुल असायला हवं होतं असं मला नेहमीच वाटयचं.

आधीची बाई गेली आणि तिच्या बरोबर तो चिरपरिचीत वासही गेला. त्याबरोबर त्या आठवणीही पुसट झाल्या. आता ही प्रगती बाई बरी आहे.

घड्याळात बघितलं तर तिची यायची वेळ उलटून तब्बल २० मिनिटं झाली होती.

"काल पगार घेऊन गेलेय.. आज आता येते की नाही ही बया? संपले की काय नव्याचे नऊ दिवस हिचे?" असे अशुभं विचार मनात येतच होते तोच ती गेट उघडून आत येताना दिसली.

"पोरीच्या शालत गेल्ते म्हनुन उशीर झाला" तिने आल्या आल्या स्पष्टीकरण देऊन टाकलं.

"बरं" असं नुसतं मानेनेच दर्शवून मी तिला आधी देवघराचा केर काढून घ्यायला सांगितलं.

ती व्हय म्हणून पण तिथेच घुटमळली तसं तिला मुद्दामच कपाळाल्या पुरेशा आठ्या घालून विचारलं "काय?"

"ताई, जुनी छत्री असल तर द्याल का मला. पोरांच्या शालच्या फिया, बुकं नी रेनकोट घेन्यातच पैशे संपले बगा. राशन पण भरलं कालच" तिने मान खाली घालूनच माझ्या "काय" ला उत्तर दिलं.

"बघते" असं मोघम उत्तर देऊन मी संभाषण तोडलं.

खरतर मी देऊ शकते माझी जुनी छत्री तिला. मी काढून पण ठेवलेय आधीच एक छत्री तिला द्यायची म्हणून, तिने सांगायच्याही आधीच. पण काय होतं माहित्ये का, एकाच वेळी ह्यांच्या अशा परिस्थितीची दया येते आणि बोट दिलं तर हात तर घेणार नाहीत ना आपला अशी शंकाही मनात उठते.

झोकून देऊन तळागाळातल्याशी समरस होऊन समाजसेवा वगैरे पुस्तकात वाचताना, थोरा मोठ्यांची उदाहरणं ऐकताना भारावून जायला होतं पण प्रत्यक्ष आचरणात आणणं जमत नाही. दरी रहातेच किंवा राखली जाते आणि अंतर राखून होईल तेव्हढी मदत केली जाते.

"ही घे छत्री. ह्यावेळी नेमकी आहे म्हणून देतेय हं मी" मी मुद्दाम सावधपणा अंगात बाणवत तिला म्हंटलं.

"आणि ही थोडी जिलबी बांधून ठेवलेय ती पण घेऊन जा मुलांसाठी. आज रक्षाबंधन म्हणून आणलेय घरी. तू पण इथेच घे एखादी खाऊन. घरी काहीच उरणार नाही तुला" मी तिला म्हंटलं, तसं तिच्या डोळयात पाणी तरळलं.

"काय झालं ग?" म्हंटलं हिला आवडलं नाही की काय असं जिलबी घेऊन जा सांगितलं ते असं वाटून घाबरतच विचारलं.

"ताई, माझा उपास हाय आज."

"माजा भाव मी लहान अस्ताना गेला ह्याच दिशी. म्हनून मी गोडाचं कायबी खात नाय आजच्याला. मला तर त्यो आटवत पन नाय पन आय साटी करते मी उपास"

"अरे बापरे! गेला म्हणजे? काय झालं होतं त्याला?"

"मारला त्याला. आमच्या झोपडपट्टीत भांडाण झालं त्यात मारामारी होऊन ग्येला त्यो."

"मऽग! ज्यांनी मारलं त्यांना शिक्षा नाही झाली?" माझं मध्यमवर्गिय कायदेकानुन पाळणारं मन लग्गेच म्हणालं.

"नाही ताई, बाप नव्हता आधीच. आई शाळेच्या बाईंना मदत करायची. लोकांच्या घरची कापडं धुवायची आन भांडी घासायची. मी लहान व्हती. मोठी जाल्यावर आयला इचारलं तर म्हनली जायचा त्यो ग्येला. आपून काही केलं असतं तर त्या लोकान्नी तुलाबी ठेवलं नसतं नी मलाबी. त्यापरीस शांतीने जिंदगी घालवू इथ."

"अग पण असं कसं? तो खून होता ना!" खून शब्द उच्चारतानाही मला घाम फुटलेला.

"कसला खून नी कसलं काय ताई. आय म्हनायची त्यो आधी दारु पियाचा बापा सारखाच. बाईंनी बोलून त्याची दारु कमी केली. त्याला कामाला लावला. पण डोस्क फिरलं शालेवरनं आनि पुन्ना पिऊन आला. मंग मारामारी झाली नी त्यात ग्येला त्यो. त्यो गेला तवा मी पाच सा वर्साची असन"

"दारू प्यायचा? अगं पण लहानच असेल ना तेव्हा तो वयाने?"

"आमच्या इथं १२ वर्षाचं पोरगं पन पितय, ताई."

"बाऽपरे! बरं कुठे रहायचात तुम्ही प्रगती?"

"लायनी पल्याडला."

"लायनी पलिकडे कुठे?" मी श्वास रोखून विचारलं. पुन्हा एकदा तो वास मेंदूला त्रास द्यायला लागला होता. "ही तिच तर नसेल?" हा विचार झटकून वर्तमान काळात परत यायला खुप प्रयास करावा लागला.

"काय नीट आठवत नाय आता. आमी दोगीबी ती जागा सोडून मामाकडे जाऊन ऱ्हायलो मंग. भावाच्या जल्मा नंतर झालेली समदी पोरं जगत नवती. मीच तेवढी जगले. त्यात त्यो पन ग्येला असा, मंग आमी दोगीच ऱ्हायलो. माज्या आयला मला शिकवायची हुती पन मामा झाला तरी परक्याचच घर ना! मंग काय ती मला शालत घालनार. पन मी आता माझ्या मुलांना शिकीवनार. माज्या सारकं माज्या लेकीचं लगीन लवकर नाय करनार" ती बोलतच होती.

"ताई, उद्याच्याला मी काम करुन जाईन. पन परवाच्याला मला एक दिस सुट्टी मिलाली तर....."

"माज्या घराशेजारचीच झोपडी घेतली धा हज्जारला आनी आता आयला मामाकडनं घेऊन ईन इथे र्‍हायला. म्हन्जे तिची कालजी नाय लागून र्‍हानार मला"

"तुझ्या नवर्‍याला चालेल का तू असं तुझ्या आईसाठी खर्च केलेलं?" माझ्या मनात उगाचच एक शंका चुटपुटली.

"न्हाय, आदी नवता तयार. पन त्येला आय बा कोनच नाय. मंग आय र्‍हायली शेजारलाच की मंग पोरांची बी कालजी नाय ना मला. तिच्या माग ती झोपडी माजीच तर हाय. ह्ये सांगितलं तवा जाला तय्यार"

मला तिच्या रडत न बसता मार्ग काढणार्‍या ‍आवृत्तीच खरच कौतूक वाटलं.

"परवा म्हणजे १५ तारखेला ना? मग ठिक आहे. पण १६ ला कामावर पाहिजेस ह मला तू" मी उदार मनाने तिला एक दिवसाची सुट्टी देऊन टाकली.

"ताई, तुमी किती मायेने इचारता. बाकी कोन बी असं बोलत नाय बगा" ती म्हणाली खरी पण माझी आतली "अंतर राखणारी नजर" मलाच हसल्यासारखी भासली.

"प्रगती, ह्या बायकांचं लाईफ वेगळं आपलं वेगळं. जास्त खोलात शिरायचं नाही आणि जास्त जवळिक दाखवायची नाही." आतल्या मध्यममार्गी विचाराने थोड्याश्या खळबळ माजलेल्या मनाला झापत म्हंटलं आणि मी पुन्हा एकदा त्या वासाला आणि त्यामुळे दरवेळी वर येणार्‍या कटू आठवणींना हद्दपार करत कामाला लागले.

तिच्या आईची भेट घेऊयात एकदा कधीतरी हे मनात आलं खरं पण हे सगळं आईला सांगावं का नाही ह्या विषयी मात्र पटकन निर्णय होईना. शेखरच्या हाक मारण्याने विचारांची साखळी तुटून मी पुन्हा वर्तमान काळात आले.

"शेखर तुला लक्षात आहे ना मी आपली जेवणं झाली की आईकडे जाऊन येणार आहे ते? पिल्लूला घेऊन जाणारे आणि रात्री परस्पर जेवून येणार मग मी. तुझं जेवण केलेलं आहे ते घे गरम करुन" मी जाण्याची तयारी करत करतच त्याला आठवण करुन दिली.

अंगावर येणारं नारळीभाताचं जेवण जेवून आईकडून पुन्हा निघायची वेळ झाली तेव्हा पिल्लू पार पेंगुळलेलं.

"प्रगती, आता विनयची बॅंगलोरची नोकरी पक्की झाली तो येत्या आठवड्याभरात जाईल तिथे. मग पुन्हा घरात मी आणि तुझे बाबा दोघेच असू. झेपतय तो पर्यंत तरी तुम्हा दोघांपैकी कोणाकडेही येऊन रहणार नाही आहोत आम्ही. लागलं सवरलं तर तुम्ही आहातच पण झेपतय तोपर्यंत राहू आम्ही ह्याच मठीत."

"अग! पण..."

माझं वाक्य अर्ध्यावर तोडत ती म्हणाली "प्रगतीऽऽ ऐकून तर घे आधी. तू रहातेस पलिकडे. हा जाणार बॅन्गलोरला. माझ्याकडे आता रिकामा वेळ भरपूर आहे. त्या साठे बाई भेटलेल्या परवा. त्याच म्हणाल्या "आता मोकळ्या आहात तर करा की परत सुरु शाळा"

"पुन्हाऽऽ शाळा?" मला पुन्हा एकदा त्या वासाने गुदमरायला लागलं.

पुन्हा एकदा टाईम मशीन टिकटिकायला लागलं... तेव्हा मी असेन ७ वी ८ वीत. आईची घरातली शाळा बंद होऊन बराच काळ लोटलेला. आम्ही दोघेही आता तसे आपलं आपलं करण्या इतपत मोठे झालेलो, म्हणून मग आईने काही समविचारी बायकांना बरोबर घेऊन घराजवळच्या झोपडपट्टीत शाळा सुरु करायचं ठरवलं.

"प्रामाणिक पणे काम केलं की सगळं मार्गी लागतं ग" आई भाबड्या विश्वासाने आणि कामावरच्या श्रद्धेवर विसंबून म्हणाली.

आणि त्याच भाबड्या विश्वासावर विसंबून संस्था रजिस्टर करणं, तिथल्या लोकांना समजावून एका एका गोष्टीला तयार करणं सगळं एका लयीत चालू झालं.

"आईऽ हे काऽय आज पण नुसतीच शिकरण पोळी?"

"आजच्या दिवस..., काल संस्थेच्या रजिस्ट्रेशन संबंधी ठाण्याला चकरा मारुन पाय नुसते तुटले माझे. एकदा हे काम मार्गी लागलं ना की मग मी मोकळी होईन बघ. मग फक्त शाळा आणि घर. बाकीचं काऽऽही बघावं नाही लागणार जास्त"

"तुझ्या संस्थेत तू एकटीच आहेस का? तुच का दरवेळी पुलंचा नारायण व्हायचस? मग खजिनदार, सेक्रेटरी मंडळी काय करणार?" मी माझा राग व्यक्त करत विचारलं.

"होत्या की ग सप्रे बाई काल माझ्यासोबत" तिने गुळमुळीत उत्तर दिले.

"होत्या पण तुझ्या ४ खेपा एकटीने झाल्यावर एक खेप घालतात त्या तुझ्यासोबत." पुन्हा एकदा माझी धुसफुस अशी बाहेर पडली.

"तुला पिठलं देऊ का टाकून पटकन?" आईला वाटलं ह्या नादात आमच्या खाण्यापिण्याकडे दुर्लक्ष होतं म्हणून फक्त मला राग येतोय.

"काही नक्को, मी लावलाय कुकर." मी कुरकुरतच तिला म्हंटलं.

आईची शाळा काय अशी लगेच सुरु होण्यातली नव्हतीच, पण नेमका एका राजकीय पक्षाने मतांसाठी का होईना पुढाकार घ्यायचं ठरवलं आणि एका शुभमुहुर्तावर एका रिकाम्या झोपडीत आईची शाळा सुरु झाली.

सुरुवातीला आई घरी आली की एक विशिष्ठ वास यायचा तिच्या कपड्यांना. मग आम्ही तिला "ए तुझ्या शाळेच्या साड्या डेटॉल मधे धू ग बाई" असं म्हणायचो.

"शाळेत जाऊन आलीस की मगच कपड्यांना हा वास येतो. ईऽऽ ग बाई कशी जातेस तिथे तू?" आम्ही अगदीच दुसऱ्या दुनिये विषयी बोलावं तसं बोलायचो.

तिथल्या मुलांचे शेंबडाने भरलेले नाक पुसण्या पासून ते मुलींच्या डोक्यातील उवा काढून तेल लावून वेणी घालून देण्यापर्यंत त्यांना नागरी बनवण्याचे हरएक प्रयत्न तिने केले.

"आई, चल जेवून घेवुयात आता. पुरे ना तुझं ते काम"

"येव्हढी यादी करते पुर्ण मग बसते. तू घे जेवून"

"अनौपचारिक शिक्षण योजना आहे ना सरकारची त्याकरता ह्या याद्या द्याव्या लागतील तिथे"

"कशाला? गेल्यावेळसारखच काम झालं... मानधन सुरु झालं की तू कोणा तरी गरजूला तिकडे लावणार आणि पुन्हा दुसऱ्या कामाला जुंपून घेणार. आपण पण काय टाटा बिर्ला आहोत काय? पैसे नको घेउस एकवेळ पण केल्या मेहनतीचं क्रेडीट तर घे"

"कोणी तरी नाही गं ती शेवंता बाई आहे. तिथेच रहाणारी. दहावी नंतर लगेचच लग्न करुन दिलं आणि शिक्षण थांबलं तिचं. तरी तिथे तिच एक शिकलेली आहे. माझ्या सांगण्यावरुन तिने मॉंटेसरीचा कोर्स पण पुर्ण केलाय. मग नको का तिला संधी द्यायला?"

"आणि हे अनौपचारीक योजनेचं काम करतेय की मी. ती लहान मुलांचे वर्ग घेते मी मोठ्या वयाच्या मुलांना शिकवून म्युनसिपल स्कूल मधे जाण्या इतपत तयार करेन. जमलं तर पुढे मागे प्रौढ शिक्षण आणि महिलांसाठी शिवणकाम पण सुरु करायचय" तिने एकामागोमाग एक कामांची जंत्री सांगायला सुरुवात केली आणि मी तिला कोपरापासून हात जोडत ताटं घ्यायला सुरवात केली.

"आजची तुमची मिटिंग त्या सप्रे बाईंच्याच घरी घे ना. माझी परिक्षा सुरु होतेय उद्या पासून."

"अगं ह्या मिटींगला "तिथली" पण दोन चार माणसं येतात. सप्रे बाईंच्या घरी नाही चालत बाई..." तिने तिचा नाईलाज माझ्यापुढे मांडला

"अगं पण आपली एकच खोली आहे. मी अभ्यास कुठे करु मग?" मी देखील माझी कुरकुर पुरेशी व्यक्त केली.

"बरं मिटींग शाळेतच ठेवते, तू कर अभ्यास" तिने तिच्या परिने तोडगा काढला.

एकीकडे आई करत असलेल्या कामा विषयी अभिमान आणि आदर तर दुसरी कडे आम्हाला कराव्या लागणाऱ्या तडजोडींमुळे आणि नासमज वयामुळे झालेली धुसफुस. इतरांनी नुसतच क्रेडीट घ्यायला येणं आणि हिने नुसत्याच लष्कराच्या भाकर्‍या भाजत रहाणं हे सगळं जसच्या तसं आठवलं आज पुन्हा.

हे आठवलं तसच मी पहिल्यांदा तिच्या बरोबर तिच्या शाळेत गेले तो दिवसही डोळ्यासमोर स्पष्ट उभा राहिला.

"मला तुझी शाळा बघायचेय". मी तिला म्हंटलं आणि ती प्रचंड खुष झाली

पण तिथे त्या तिच्या शाळेच्या परिसरात पाय ठेवला आणि पहिल्या प्रथम तो वास भस्सकन नाकात घुसला आणि तेव्हापासून तो वास आणि ती जागा ह्यांचा एक घट्ट संबंध डोक्यात पक्का झाला.

"हि बघ ही पण एक प्रगती" आईने एका तान्ह्या बाळाला माझ्यापुढे धरत म्हंटलं.

"तिने तुझ्यासारखं शाळेत जावं मोठ्ठं व्हावं म्हणत ह्या काळुबाईने हिचं नाव पण प्रगती ठेवलं." माझी आई कौतूकाने म्हणाली आणि तिच्या आईने भक्ताने देवाकडे बघावं तसं बघत मान डोलावली.

तिची आई माझ्या आईची मदतनीस. स्वत: अंगुठे बहाद्दर आणि दारुड्या नवऱ्याचा त्रास सहन करणारी सोशीक सिंधू. पण मुलांनी शिकून मोठं व्हावं असं मनापासून वाटणारी तुमच्या आमच्या सारखीच एक आई. नवर्‍याच्या बरोबर १२ वर्षाच्या मुलालाही दारुची सवय लागली म्हणून कळवळणारी आई. ह्या उप्पर माझ्या मेंदूत तिची अशी वेगळी ओळख असण्याचं काही कारणच नव्हतं.

बाईंची मुलगी म्हणून लोकं माझ्याकडे वेगळ्या आदराने बघत होते. त्यानंतरही एक दोन वेळा तिच्या शाळेत जायचा योग आला. दरवेळी तो वास मात्र नकळत नोंदवला जायचा मेंदूकडून.

"राजकारणाशी आपलं काही देणं नाही नी घेणं नाही. आपण आपलं काम करावं" असं आई म्हणायची नेहमी.

"माझी मुलं आता बरीच सुधारल्येत. शिकून बाहेर पडतील बघ ती ह्यातनं एकदिवस." ती त्या मुलां विषयी बोलताना नेहमी म्हणायची.

आपण राजकारणात पडायचं नाही हे ठिकच आहे पण राजकारणात कोणी कोणाचा नसतो हे त्या बदलाची झळ लागेपर्यंत तिला कळलच नाही.

जागा वाटपाच्या मुद्यावरुन ताणाताणी झाली आणि एका रात्री दुसऱ्या एका पार्टीने तिथल्या नेत्याला तिकिट देऊन आपलसं केलं. तिथल्या तिथे दोन गट पडले. दोन वेगवेगळ्या रंगांच्या झेंड्यांनी हद्द आखली गेली. "पार्टी" देऊन माणसं राखली गेली तसच "पार्टी" देऊन ती फोडलीही गेली.

ह्यासगळ्यात "शाळा" हा मुद्दा गौण ठरला आणि शाळा कोणाची हाच मुद्दा ऐरणीवर आला. आधीच "पार्टी" मुळे तर्र झालेल्या मंडळींची बाचाबाची झाली आणि "मी बगतो कोन नाय शाला उघडू देत त्ये" असं म्हणून शाळेचं कुलुप काढायला निघालेल्या काळुबाई गुंजाळच्या गणेशचा हकनाक बळी गेला.

काळूबाई लहानग्या प्रगतीला घेऊन उर फुटेस्तोवर रडली.

पण "नग बाई पोलीस कंप्लेट. ग्येला त्यो ग्येला. आहोत त्येस्नी जगाया पायजेल" असं म्हणून तिचा मार्ग निवडून मोकळी झाली.

आईला मात्र "शाळा ती चालवायची म्हणजे कळत नकळत तिच्या मुळे झालं हे सगळं" असा सल टोचत राहिला तसा काहीएक संबंध नसताना.

ज्याने मारलं तो ही आईच्याच हाताखाली शिकलेला आणि जो गेला तो ही तिचाच एक विद्यार्थी. हा धक्का तिच्यासाठी फार मोठा होता.

त्यानंतर किती तरी दिवस... महिने... वर्ष गेली आईलाही ह्यातून बाहेर पडायला. शाळा तर बंदच झाली कधीचीच पण त्या शाळेची आठवण देखील तिच्यासाठी त्या दिवसाची आठवण घेऊन यायची. आमच्या साठीही तो सगळा काळ फारच कठीण गेला.

तिचं आमच्याकडे थोडं फार दुर्लक्ष झालं तिच्या कामामुळे तरी चालेल, तिने पायाला भिंगरी लावून लष्काराच्या भाकऱ्या भाजल्या ते ही अजिबात क्रेडिट न घेता तरिही चालेल एकवेळ. अगदी पुलंचा नारायण व्हायचं ठरवलं तरिही चालेल पण अशी आत्मविश्वास हरवलेली स्वत:लाच मनातल्या मनात कोसत रहाणारी आई पहाणं... ह्यासारखं दुर्दैवं नाही. १५-१६ च्या वयात आईची आई व्हाव लागणं म्हणजे काय हे जो त्यातून जातो तोच समजू शकतो.

म्हणूनच दरवेळी ती शाळा म्हंटली की ती आठवण आणि तो वास म्हंटलं की ती शाळा हे समिकरण डोक्यात इतकं घट्ट रुजलं की मग कुठुनही तो वास आला की डोक्यात "आईच्या शाळा कालखंडातल्या" नको त्या आठवणी पिंगा घालायला लागायच्या.....

आणि आता आई म्हणतेय "साठे बाई भेटल्या आणि पुन्हा शाळा सुरु कर म्हणाल्या..."

"पुन्हा शाळाऽऽ...?" मी माझ्याही नकळत अस्वस्थ होत तिला विचारलं.

"नाही ग, आता काय वय आहे का इथून तिथून धावपळ करायचं? शाळा नाही पण मी शिकवण्या घ्यायचं ठरवलय. म्हणजे झेपतील तितक्याच घेणार आहे मी. पण फि नाही घेणार, जे गरिब आहेत ज्यांना बाहेरचे क्लास परवडत नाहीत अशांच्या मुलांच्या शिकवण्या घेईन म्हणते."

"साठे बाई म्हणत होत्या, की "...." पक्षाची जागा देते तुम्हाला शिकवण्यांसाठी हव तर आपल्या इथल्या नगरसेवकाला सांगून"

"मग तू काय म्हणालीस?" मी पुन्हा अस्वस्थ..

मी म्हंटलं त्यांना "नको ते राजकारण, आणि नको तो पक्ष बिक्ष. माझ्याच घरात जमेल तेव्हढं करेन मी"

"खरय..पक्ष आला की राजकारण आलं आणि राजकारण आलं की राजकारणी मंडळी पण आली. त्यांची असेल कातडी गेंड्याची पण आपल्याला..." माझा श्वास त्या घटनेच्या आठवणीने असा काही अडकला की मला पुढे बोलवेचना.

"खरय तुझं.." तिने माझ्या हातावर थोपटत म्हंटलं.

"आई, तुला काळूबाई गुंजाळ आठवतेय का ग?"

"कशी नाही आठवणार? बिचारी तिच्या बाबतीत फारच वाईट झालं पण. आज का आठवली तुला ती अचानक?"

"नाही गं.. काही नाही असच, कुठे असते ग आता ती? काही कल्पना?" मी माझ्या नव्या कामवाली बद्दल जे वाटतय ते बोलावं का बोलू नये ह्या संभ्रमात तिला विचारलं.

"तिच्या मुलाचं तसं झालं आणि ती मुलीला घेऊन तिच्या भावाकडे निघून गेली. नंतर माझही मन उडालं त्या शाळेतून. काहीच ठिक वाटेना. दोन्ही माझीच मुलं गं. माझ्याच हाताखाली शिकलेली. अशी कशी...." आईला पण कढ आवरेना.

खपलीच्या आतली जखम अजुनही थोडी ओलीच आहे तर. फार मेहनतीने प्रयत्न पुर्वक तिला बाहेर काढलय आम्ही सगळ्यांनी ह्यातून आणि आता नुसत्या आठवणींनीही तिला त्रास होणार असेल तर आत्तातरी "प्रगती" विषय नको नंतर कधी तरी बघू असं मी माझ्याच मनाशी ठरवून टाकलं.

"म्हणून मी नको म्हणते गं आता पुन्हा तो पसारा.." मी आईच्या हातावर हात ठेवत तिला म्हंटलं.

"आता काय पसारा घालतेय मी नव्याने? आता आवरायचे दिवस सुरु झालेत. हे आपलं जमेल तेव्हढं घरात बसून होण्यासारखं वाटलं म्हणून करुन बघावं म्हंटलं"

"असं का बोलतेस अगदी? तुझी काळजी वाटते म्हणून बोलते ना मी? कर बाई कर काय करायचं ते पण जरा स्वत:ला सांभाळून कर म्हणजे झालं" मी तिच्यापुढे हात टेकत म्हंटलं.

मधली पाच दहा मिनिटं नुसतीच चुळबुळ करण्यात गेली.

"चल जरा बागेत" शांततेचा भंग करत मला पुन्हा एकदा मुड मधे आणत विषय बदलायचा म्हणून तिने मला बागेत नेलं.

"बरीच नविन रोपं लावलेली दिसतायत ह्यावेळी." मी पण ठरवून विषय बदलत म्हंटलं

"अरेच्चा! इथला मनी प्लॅंट काय झाला गं?" मीच आणुन लावलेला म्हणून मला बरोबर आठवत होता तो.

"आणि हे जाईचं रोप ना गं, गेल्या पावसात लावलेलं. इतके दिवस मला वाटलेलं गेलच ते. मस्त पालवी आलेय ग त्याला पुन्हा."

"मनी प्लॅन्ट ना काढून टाकला मी, वाढतच नव्हता."

"कुठेही वाढतो ना पण तो?"

"हो गं पण नाही वाढला खरा. मग काढून टाकला. ही बघ त्याच जागी ही तुळस लावलेय. तुझं जाईचं रोप जातं जातं वाटलं तरी तगलं. आता पालवी फुटलेय त्याला. पुढच्या वेळी येशील तेव्हा गजरा पण घालशील.."

"काय केलस? खत बीत घातलस काय त्याला वेगळं?"

"मी काय करणार अजून वेगळ? बाकीच्या झाडांना घालते तसच ह्यालाही पाणी.. खत घातलं. ते नाही जगलं हे जगलं.... " तिने माझ्यासाठी बाजूला काढून ठेवलेलं कृष्ण तुळशीच रोप माझ्या हातात देत म्हंटलं

"तू देत्येस खरी ही तुळस. पण जगेल का माझ्याकडे? गेल्यावेळची जळून गेली नुसती.."

"ही घेऊन जा. मग बघू. नाही तगली तर परत लावू" ती म्हणाली

"ह्म्म! खरय..." रोप लावायचं सोडायचं नाही... एका क्षणात हा विचार चमकून गेला आणि इतका काळ अडकलेला श्वास अचानक मोकळा झाल्यासारखा वाटला.

चक्र /वर्तुळ भाग ४

"आईSS, आता लहान आहे का मी? लग्न होऊन मला एक मुलगी पण झालेय ..! मी बघेन ग काय नी कसं मॅनेज करायचं सगळं ते. तू कशाला पण आईंना असं बोललीस..."

"अगंSS.. पSण..."

"पSSण काय पण, तू नको मधे पडूस ह्यात, मला करुदे ना हॅन्डल माझ्या पद्धतीने. तू पडतेसच कशाला ह्या घरातल्या गोष्टींमधे?"

"अगं.. पण सहज बोलले मी. कुणी काही बोललं का तुला त्यावरुन?"

"रामायण झाल्यावर मगच तुला पटणार का माझं म्हणणं? आणि मी फोन ठेवतेय आता, अख्या बिल्डींगला कळेल ह्या आवाजात अजून बोलले तर ..कोण कोणास काय म्हणाले ते"

फोन कट केला नी अभिची एंट्री झाली. शेवटची तारसप्तकातली वाक्य कानावर पडली त्यावरुन त्याला कल्पना आलीच काय झालं असेल त्याची.

"फोन मधुन धूर येतोय मनु" त्याने तरिही विनोदाचा क्षीण प्रयत्न केला आणि चुकीच्या वेळी चुकीचा विनोद केल्याची शिक्षा म्हणून एक जळजळीत कटाक्ष त्याच्याकडे फेकला गेला.

"तू ना तुझ्या आईवरच गेल्येस बहुतेक. काय कुठे बोलावं ते कळतच नाही तुला" मुद्दाम खवट बोलणं होतं की अजून एक विनोदाचा फुटकळ प्रयत्न ह्यात न पडता तिने..."होSS ना! तुम्हाला कळतं नाSS???" म्हणत वार परतवला त्याचा.

ह्यातलं तुम्हाला हे "आदरार्थी एकवचन" नसून "अनेकवचन" होतं हे लक्षात येऊन विषय बदलला नाही तर आज तिसरं महायुद्ध नक्की घडणार ह्याची जाणिव होऊन तो शहाण्या नवर्‍याची भुमिका पार पाडण्यासाठी गप्प बसून तिला कामात मदत करत राहिला.

तिने पुन्हा फोन लावायला घेतला तेव्हा गोंधळून त्याने "आता पुन्हा काय..?" असा चेहरा केला त्यावर "तुम नही समझोगे, लडकीया होती ही ऐसी है" असा डायलॉग, त्याला तिने न बोलताच ऐकू आला

-------

"म्हणे ह्या घरातल्या गोष्टींमधे कशाला पडतेस?" " हे घर... म्हणजे?" "काल परवा पर्यंत माझी लेक होती ना ही शेखर?" "आता एकदम परक्यासारखी तोडून बोलली? का? काय केलं मी इतकं? तिची काळजी वाटून सहज बोलले ना मी?"

"हो पण निमाबाई ती आहे की समर्थ. ठेवा की तिच्यावर विश्वास. आता लेक सासरी गेलेय आपली. तिला तिचा संसार तिच्या चुक बरोबर सकट करुद्यात की. काळजी ठिक आहे पण… इतकंही गुंतणं योग्य नाही"

"तुला काय जातय बोलायला? म्हणे गुंतणं योग्य नाही. जीवाला घोर लागतो तो जाणायला आईच व्हायला हवं"

"आता गेली का गाडी पुन्हा त्याच ट्रॅक वर...! चला विषय बदला..."

"असं म्हंटलं की झालं तुझं, तरी पण चूक नाहीये म्हणणं तुझं. कळतय पण नाही वळत असं काहीसं होतय"

"फोन वाजला निमाबाई, घ्या लेकीचाच असणार.. बोला जरा ते डोळे पुसून.."

"हम्म! बोल... नाही ग रागावले नाही मी..बSरं.... होS अगं SS...... चल बाळा काळजी घे. फोन ठेवते आता"

------------

"बरं राणिसरकार, तुमचा क्राईंग एपिसोड संपला असेल तर आपण जेवून घेवुयात का आता? आई बाबा पण आलेत आत्ताच"

"मला नव्हतं रे दुखवायचं तिला असं, मी आधी तेच व्यवस्थित सांगायचा प्रयत्न करत होते तिला. पण.. तिच्यापर्यंत ते पोहोचतच नव्हतं आणि मग गेलं माझ्या तोंडून निघून तसं... पण वाक्य बोचरं असलं तरी फॅक्ट आहे ना ती..?

सल्ला देणं एखादवेळेस ठिक आहे पण उठसुट अशी काळजी वाटून ‘मी खाते किती, झोपते किती, काम किती करते’ असं प्रत्येक बाबतीत विचारत राहिली ... बर विचारणं पण ठिक म्हणते मी, पण मला विचार ना काय विचारायचं ते.

"कित्ती काम पडतं ना मनुला" टाईप वाक्य डायरेक्ट आईंना ऐकवायचं म्हणजे...! वादाला कारण नाही होणार? मSग, तेच सांगत होते तिला. मी आहे ना समर्थ माझ्या स्वत:साठी बोलायला! एकतर कानाला यंत्र लावत नाही, इथुन घसा फ़ोडून सांगावं लागतं त्यातही भेटल्यावर बोलू म्हंटलं तरी तिलाच रहावत नाही मग विषय जातो वाढत आणि फट्ट दिशी तुटतो.. रबर ताणलेला"

"तू बघशील अभी, मी खूप चांगली आई होईन. म्हणजे माझी आई खूप चांगली, प्रेमळ आहेच रे पण मी ना पिल्लूला एकदम वेगळं वाढवेन, पुर्ण मोकळेपणा देईन, तिची मैत्रिण होईन. तिच्या बाबतीत बिलकूल पझेसिव्ह रहाणार नाही...."

"मातोश्री आता सध्या जेवायची कृपा कराल का? तुमचं पिल्लू सध्या तुमच्या करता थांबलय जेवायचं"

"तू हो पुढे मी आलेच.."

----------

पिल्लू - वय वर्ष २/३ - "आई...आऽई आऽऽई आऽऽऽई आणि फक्त आई"

पिल्लू - वय वर्ष ४ "आई... आमच्या बाईऽऽ किनई..... बाईं म्हणतात... बाई अशा नी बाई तशा" आणि तरिही ऍट द एण्ड ऑफ़ द डे "आऽई तू कोणाची आहेस? फक्त माझी आहेस ना?" "माऽऽझी आई..मी तुला कध्धी कध्धीच सोडून जाणार नाही"

- वय वर्ष ५ "आई, मी तनु कडे जाऊ आज पुर्ण दिवस रहायला? तनू माझी बेस्ट फ्रेंड आहे तुला माहितेय!...... प्लीऽऽज"

- वय वर्ष ७ "आई, मला ना तुझ्यापेक्षा निशूताई जास्त आवडते समोरची..."

- वय वर्ष …. - ब्लाऽऽऽऽब्लाऽऽऽऽ ब्लाऽऽऽह ……

- वय वर्ष …. - "........................"?????

----------------

खोटं का बोलू आधीची सगळी वाक्य मनाला कुठे तरी सुखावून जायची. मी पझेसिव्ह नाही असं म्हंटलं तरिही मला सुखवायची. आणि तिच्याकडून मी कसलीच अपेक्षा ठेवणार नाहीये हे स्वत:ला आणि इतरांना ठासून सांगितलं वेळोवेळी तरी देखील .."आई, मला ना तुझ्यापेक्षा निशूताई जास्त आवडते समोरची..." हे वाक्य कुठेतरी सुक्ष्मसी कळ देऊन गेलं....एका क्षणापुरतं का होईना, गेलं काहीतरी दुखावून.

का? माहित नाही. कदाचित माझा पदर सोडून पिल्लू आता वेगळं वर्तुळ तयार करतय ह्याची जाणिव एकाच वेळी सुखावणारी आणि आता असा आणि इतका फक्त आमचा आमचा असा सहवास रहाणार नाही ह्या जाणीवेने दुखावणारी ... त्यातूनच आलं असेल ते खट्टूपण.

गोष्ट खरं तर तीळा येव्हढी छोटीशी... अजून पुढे जाऊन ह्या गोष्टीचं काही वाटणार नाहीच, तसच कशाला ते खट्टुपण देखील फ्रॅक्शन ऑफ़ सेकंद म्हणतो तसं तरळलेलं. ह्यालाच पझेसिव्ह नेस म्हणतात का? पण मी अजिबात पझेसिव्ह होणार नाहीये हे मी किती तरी वेळा घोकलय की मनाशीच माझ्या.

अजून "दिल्ली बहोत दूर है …" बरच काही घडणारे ह्यापुढेही, टिन एज जसं येईल तसं बर्‍याच उलथापालथी होतीलच म्हणा. आणि मग वय वर्ष अमुक तमुक - च्या पुढे ते ब्लाऽऽह ब्लाऽऽह ब्लाऽऽह वाले रिकामे रकानेही भरले जातील.

"चिंगी महिन्याची झाली नाही तोच" चा अंक प्रक्षेपीत करत मी...." मग मी पण एकदिवस काळजी वाटून तिला असाच फोन करेन का? आणि मग काय म्हणेल ती "माझ्या घरामधे तू लक्ष नको देऊस ग ममा?" असच म्हणेल का? काय असेल माझी तेव्हा रिअ‍ॅक्शन?"… हा सगळा विचार करत नाहीये आणि तसही हे वर्तुळ असलं तरिही असच ह्याच क्रमाने होणार नाही काही सगळं. पण प्रत्येक वेळी त्या त्या फेज मधून जाताना कुठेतरी मनामधे ह्या वर्तुळाकार नात्यातल्या जुन्या गोष्टी एक क्षण डोळ्यापुढून जातील.

शेवटी काहीही म्हणा, पटकन मान्य करा किंवा करु नका, नाती आपापली फ्रेम घेऊन येतात. काळाप्रमाणे आणि ज्याच्या त्याच्या स्वभावा प्रमाणे ह्या फ्रेमचं रंगरुप थोडं थोडं बदलतं इतकच.

माझी आई आणि आजी, मी आणि आई आणि आता पिल्लू आणि मी चक्र तर चालूच रहाणार. काही गोष्टी बदलतील, काही बदलल्यात असं वरुन तरी भासेल पण शेवटी चक्र ते चक्रच, काही गोष्टी ह्या कालातीत असतात. नात्यांमधल्या व्यक्तींच्या जागा बदलतात पण नातं तसच असतं वर्तुळासारखं हेच खरं.